Bunu gerçekten hak ettim mi?
Kariyerde atılan yeni bir adım, tamamlanan bir proje ya da alınan bir övgü genellikle sevinç ve gurur veriyor. Ancak bazı kişilerde yeterliliğe dair kuşkuları da beraberinde getirebiliyor. Kişi, somut başarılarına rağmen kendisini başarılı görmekte zorlanabiliyor. “Bunu gerçekten hak ettim mi?” diye düşünebiliyor. Bu düşünce biçimine psikolojide Sahtekarlık Sendromu deniyor.
Uzman Klinik Psikolog Jülide Unutmaz, “Sahtekarlık Sendromu, kişinin elde ettiği başarıları içselleştirememesidir. Başarılarını kendi yetenekleri yerine şans, tesadüf veya dış etkenlerle açıklamasıdır. Bu his çoğu zaman kişinin gerçekten yetersiz olduğunu değil, kendisine karşı aşırı eleştirel yaklaştığını gösteriyor” dedi.
Başarılı bireylerin kendilerini yetersiz hissetmelerinin altında mükemmeliyetçilik, düşük öz değer algısı, başarısızlık korkusu ve yüksek performans baskısı olabiliyor. Unutmaz, “Çocukluk deneyimleri ve aile tutumları da bu sendromunun gelişiminde etkili. Sürekli eleştirilen, başarı odaklı yetiştirilen veya belirli koşulları karşıladığında kabul gören çocuklarda bu eğilim daha fazla. Kişi günlük yaşamında ‘Aslında yeterince iyi değilim’ ya da ‘Bir gün herkes gerçeği anlayacak’ gibi düşüncelere kapılabiliyor. Başarılarını küçümseyebiliyor. Aşırı çalışma veya erteleme davranışları gösterebiliyor. Kaygı ve tükenmişlik hissi yaşayabiliyor” şeklinde konuştu.
Sosyal medya ve kıyas sahtekarlık hissini güçlendiriyor
Sosyal medyada başarıların, kusursuz görünen yaşamların ve kariyerdeki önemli dönüm noktalarının paylaşılması, kişilerin kendi hayatlarını başkalarının yalnızca görünür yönleriyle kıyaslamasına yol açabiliyor. İnsanların başarıya ulaşırken yaşadıkları zorluklar, başarısızlıklar ve tereddütler çoğu zaman görünür değil. Bu durum kişinin çevresindeki herkesi kendisinden daha başarılı ve yetkin görmesine yol açabiliyor. Bu kıyaslama, başarılarını küçümsemesine, eksiklerine daha fazla odaklanmasına ve bulunduğu konumu hak etmediğini düşünerek, sahtekârlık hissini güçlendirebiliyor.
Başarı günlüğü tutulabilirsiniz
Kişinin kendi başarısını kabul etmesi için düşünce ve davranış kalıplarını fark etmesi önemli. Unutmaz, “Başarıların ve çabanın düzenli not edildiği bir başarı günlüğü, yardımcı olabiliyor. ‘Bunu şans eseri başardım’ gibi olumsuz düşünceleri sorgulamak, güçlü ve gelişime açık yönleri değerlendirerek gerçekçi bir öz değerlendirme yapmak ve hataları yetersizliğin kanıtı değil, öğrenme sürecinin bir parçası olarak görmek de fayda sağlayabiliyor. Bu düşünceler kişinin günlük yaşamını, iş ilişkilerini veya ruhsal iyilik halini olumsuz etkiliyorsa psikoterapi desteğine başvurmalı” dedi.
